داشته ، اما صورت « پيليسوپ » سريانى به عربى و فارسى راه يافته ، چنان‌كه در ارمنى « پايلسوپاى » تلفّظ شده است . دينكرد ( مدن ، ص 429 ، س 13 ) هم در باب كتابهاى يونانى و هندى گويد : « هروم فلسوكفاى . . . ( و ) هندوكان داناك . . . ( و ديگر ) داناك شناسك . . . » ( - فلاسفهء روم و علماى هندى و ديگر علماى اصحاب معرفت ) كه مهارت ايشان در السنه ( - گوبشن ) و تحليل ، مورد تأييد عقلاى ايران‌زمين ( - فرزانگان ايرانشهر ) شد . . . ( الخ ) » ؛ و بايد افزود « شناسك » - يعنى دارندهء معرفت علمى كه وجوه تركيبى آن در جاى خود ياد خواهد شد . « 1 » مرحوم طبرى در بررسى خويش معادل اصطلاح « منطق » را در زبان پهلوى « سخون » دانسته كه ظاهرا مانند ريشهء logos به معناى كلام و سخن است . گويد كه براى واژهء « منطق » - كه برخى خود اين لفظ عربى را نه از مادهء نطق بلكه از ريشهء « منترا » ( اوستايى ) به معناى كلام مقدّس مىگيرند ، به‌جز واژهء سخون / سخن ( logos ) معادل ديگرى پيدا نشد . ابن سينا در مقدمهء « منطق المشرقيين » گفته است كه بعيد نيست كه نام آن علم ( منطق ) نزد مشرقيان چيزى ديگر بجز از منطق باشد » « 2 » اما استاد بيلى حسب تتبّعات خويش در مطاوى « دينكرد » ( مدن ، ص 417 ، س 14 ) اصطلاح « چيم گوباكيه » را در معناى « منطق » يافته است ( ايضا ، ص 128 ، س 3 ، 4 ) . البتّه « گوباكيه » مردّف با « فرزانكيه » ( دينكرد ، ص 491 ، س 14 - ) به معناى « فصاحت / بلاغت » و « خردمندى / عقليت » آمده است . اصطلاح « ترك / تركه » ( tarka ) سانسكريت به معناى « منطق » ( - طرق / طرقا ) - چنان‌كه در نام كتابهاى « حدود المنطق » هندى آمده ، « وياكرنه » ( - دستور زبان ) و اصطلاحات ديگر هندى نيز در متون پهلوى تداول داشته است . « سوكفيستاك ( و ) دهرى » ( دينكرد ، ص 250 ، س 2 - 4 ) به مفهوم مشرك و بىدين آمده ، كه اولى را بيلى « Sophist » ترجمه كرده ، گويد « سوبستاى » در مورد متفكّرانى بيايد كه انكار دارند معانى ارزش و اعتبارى داشته باشند ، السوفسطائى را هم كه قفطى ياد كرده است « 3 » . از لحاظ توان زبان پهلوى براى بيان فلسفى اگرچه احسان طبرى در بررسى خويش

--> ( 1 ) . Zoroastrian Problems , pp . 86 , 120 . ( 2 ) . برخى بررسىها دربارهء جهان‌بينىها در ايران ، ص 142 و 144 . ( 3 ) . زبان و ادبيات پهلوى ( تاواديا ) ، ص 69 . / نزهة الارواح ، zoro . poro . , pp . xxxvi , 84 - 86 . / مقدمهء دانش‌پژوه ، ص 116 .